Hầu hết điện thoại thông minh hiện nay cho hiển thị ngày âm ngay trong ứng dụng lịch có sẵn, thông qua một mục cài đặt thường mang tên kiểu "lịch thay thế" hoặc "hiển thị lịch khác". Bật lên, mỗi ô ngày sẽ có thêm một con số nhỏ là ngày âm. Điều ít người biết là âm lịch tích hợp sẵn ấy thường là âm lịch Trung Quốc, tính theo múi giờ UTC+8, trong khi lịch âm Việt Nam tính theo UTC+7. Phần lớn ngày trong năm hai lịch trùng nhau, nhưng có ngày lệch.
Bài này trình bày cách bật theo nguyên lý chung (vì tên mục và vị trí menu thay đổi theo hãng và theo phiên bản), cách tự kiểm điện thoại của bạn đang theo lịch nào, những việc nên và không nên làm với sự kiện lặp lại, và một vài điều cần để ý khi cài thêm ứng dụng lịch âm.
Hai con đường để có âm lịch trên điện thoại
Con đường thứ nhất là dùng ứng dụng lịch có sẵn của máy và bật phần hiển thị âm lịch. Ưu điểm là không phải cài thêm gì, không có quảng cáo, các sự kiện bạn tạo nằm chung một chỗ với lịch làm việc, lịch học. Nhược điểm là bạn gần như không chọn được loại âm lịch: máy cung cấp loại nào thì dùng loại đó, thường là âm lịch Trung Quốc, đôi khi có thêm âm lịch của một vài nước khác.
Con đường thứ hai là cài một ứng dụng lịch âm riêng do bên thứ ba phát triển. Nhiều ứng dụng loại này được làm cho người Việt, tính theo lịch Việt Nam, kèm thêm nhiều thông tin như can chi, tiết khí, ngày lễ trong nước. Đổi lại, chất lượng không đều: có ứng dụng tính đúng, có ứng dụng sai ở năm xa, nhiều ứng dụng sống bằng quảng cáo và xin những quyền truy cập không cần thiết.
Với người chỉ cần biết hôm nay là ngày mấy âm, con đường thứ nhất là đủ, miễn là bạn nhớ đối chiếu những ngày quan trọng. Với người cần tra nhiều, cần đổi ngày cho năm xa, cần nhắc giỗ theo âm lịch, có thể cân nhắc thêm một ứng dụng riêng, nhưng nên chọn kỹ. Phần cuối bài có danh sách những điểm cần soát trước khi cài.
Bật âm lịch trong ứng dụng lịch có sẵn: các bước theo nguyên lý
Tên mục và vị trí khác nhau theo hãng máy và phiên bản hệ điều hành, nên các bước dưới đây mô tả nguyên lý chung. Nếu không thấy đúng tên, hãy tìm trong ô tìm kiếm của phần Cài đặt bằng các chữ "lịch thay thế", "âm lịch" hoặc "lịch khác".
- Mở phần Cài đặt chung của máy, tìm mục dành cho ứng dụng Lịch. Ở một số máy, phần cài đặt nằm ngay trong ứng dụng Lịch, thường ở biểu tượng ba gạch hoặc bánh răng.
- Tìm mục có tên kiểu "lịch thay thế", "hiển thị lịch phụ" hoặc "lịch khác". Mục này thường mặc định là "tắt".
- Chọn loại lịch có chữ "âm lịch". Nếu có nhiều loại âm lịch, đọc kỹ tên; hiếm khi có lựa chọn ghi rõ là lịch Việt Nam.
- Quay lại màn hình lịch, xem ô ngày hôm nay đã có thêm số nhỏ là ngày âm chưa. Mùng 1 thường được ghi kèm tên tháng.
- Đối chiếu hôm nay với một nguồn theo lịch Việt Nam, ví dụ tờ lịch treo trong nhà, để chắc là đã bật đúng.
Nếu máy có chế độ hiển thị ngày âm trên màn hình khoá hoặc trong tiện ích (widget) của lịch, bạn có thể bật thêm để mỗi lần mở máy là thấy ngày âm. Tiện ích này dùng chung nguồn với ứng dụng lịch, nên nếu ứng dụng theo âm lịch Trung Quốc thì tiện ích cũng vậy.
Âm lịch tích hợp sẵn là âm lịch nào, và lệch ở đâu
Lịch âm Việt Nam và lịch âm Trung Quốc dùng cùng một nguyên tắc: tháng bắt đầu từ ngày có trăng non, tháng nhuận đặt theo tiết khí. Khác biệt duy nhất nằm ở múi giờ dùng để xác định "ngày": Việt Nam dùng giờ UTC+7, Trung Quốc dùng UTC+8. Khi trăng non xảy ra trong khoảng từ 23 giờ đến trước nửa đêm theo giờ Việt Nam, thì theo giờ Việt Nam vẫn là ngày hôm đó, còn theo giờ UTC+8 đã là ngày hôm sau. Tháng âm của hai lịch vì thế bắt đầu lệch nhau một ngày.
Hệ quả trên điện thoại là: trong tháng đó, mọi ngày âm hiển thị có thể chậm một ngày so với lịch Việt Nam, cho đến khi sang tháng mới. Trường hợp hiếm hơn, khi một tiết khí quan trọng rơi sát nửa đêm, tháng nhuận của hai lịch có thể đặt ở hai chỗ khác nhau và một vài tháng lệch nhau gần trọn tháng. Ví dụ hay được nhắc trong các bảng đối chiếu là Tết Đinh Hợi: theo lịch Việt Nam là ngày 17 tháng 2 năm 2007, theo lịch Trung Quốc là ngày 18 tháng 2 năm 2007.
Bạn không cần nhớ những năm cụ thể. Điều cần nhớ là: âm lịch trong điện thoại đúng với phần lớn ngày, nhưng với ngày quan trọng như giỗ, Tết, sinh nhật của người lớn tuổi, hãy đối chiếu thêm một nguồn chắc chắn theo lịch Việt Nam. Bài về lý do Tết Việt có năm lệch Tết Trung Quốc nằm ở danh mục lịch âm dương của trang.
Tự kiểm: điện thoại của bạn đang theo âm lịch nào
Có vài cách đơn giản để biết âm lịch trên máy bạn đang tính theo lịch nào. Không cần cài gì thêm.
- Lùi lịch trên máy về tháng 2 năm 2007, xem ngày 17. Nếu máy ghi đó là mùng 1 tháng Giêng, máy đang theo lịch Việt Nam; nếu ghi là ngày cuối tháng Chạp, máy đang theo âm lịch Trung Quốc.
- Xem tên lịch trong phần cài đặt. Nếu ghi rõ "Trung Quốc" hoặc tên một nước khác, đó là thông tin chắc chắn nhất.
- So ngày âm hôm nay với tờ lịch treo hoặc lịch bloc in tại Việt Nam. Trùng hôm nay chưa chứng minh được gì, vì hai lịch trùng phần lớn ngày; lệch hôm nay thì chắc chắn máy không theo lịch Việt Nam.
- Nếu bạn dùng ứng dụng lịch âm riêng, xem phần giới thiệu hoặc cài đặt có nhắc múi giờ UTC+7 hay "lịch Việt Nam" không.
- Hỏi người nhà dùng máy khác hãng mở cùng một ngày đáng ngờ; hai máy khác nguồn cho kết quả khác nhau là dấu hiệu nên tra thêm.
Biết máy theo lịch nào rồi, bạn vẫn có thể dùng nó hằng ngày cho tiện. Chỉ cần ghi nhớ đối chiếu vào đầu những tháng âm có ngày quan trọng, vì sai lệch nếu có thường xuất phát từ ngày mùng 1.
Sự kiện lặp lại: chỗ người dùng hay bị lịch "lừa"
Phần lớn ứng dụng lịch có sẵn cho phép đặt sự kiện lặp lại hằng năm, nhưng lặp theo ngày dương. Bạn bật âm lịch, nhìn thấy ngày giỗ năm nay là ngày 20 tháng 5 dương, tạo sự kiện "giỗ ông" ngày đó và chọn lặp hằng năm. Năm đầu đúng. Năm sau, sự kiện vẫn hiện ngày 20 tháng 5 dương, trong khi ngày giỗ thực đã lùi sớm khoảng 11 ngày hoặc nhảy muộn khoảng 19 ngày. Ai tin vào lời nhắc sẽ về nhầm hôm.
Có hai cách tránh. Cách thứ nhất là không dùng lặp lại: đổi trước ngày âm sang ngày dương cho năm năm tới, kiểm bằng hai nguồn, rồi tạo năm sự kiện riêng. Cách này mất mười phút nhưng chắc chắn. Cách thứ hai là dùng một ứng dụng có chức năng lặp theo âm lịch; khi đó vẫn nên mở lịch xem trước vài năm để kiểm xem ứng dụng xử lý tháng nhuận và ngày 30 tháng thiếu thế nào, vì mỗi ứng dụng một kiểu.
Nếu gia đình dùng chung một lịch, người tạo sự kiện nên ghi trong phần mô tả của sự kiện cả ngày âm gốc, ví dụ "ngày 12 tháng 4 âm lịch, quy ước tháng thường", để người khác nhìn vào là biết sự kiện được tạo từ đâu. Cách tổ chức nhắc giỗ, nhắc ngày lễ cho cả nhà được bàn kỹ hơn ở danh mục ngày giỗ, ngày lễ gia đình của trang.
Trước khi cài thêm một ứng dụng lịch âm
Xem quyền ứng dụng xin. Một ứng dụng lịch âm cần đọc và ghi lịch nếu bạn muốn nó tạo sự kiện; nó không cần danh bạ, vị trí chính xác, micro hay quyền đọc tin nhắn. Xin quá những gì cần là dấu hiệu nên bỏ qua.
Xem cách nó kiếm tiền. Ứng dụng miễn phí thường sống bằng quảng cáo. Quảng cáo chen vào giữa lúc tra ngày là chuyện nhỏ; quảng cáo dẫn sang dịch vụ "xem ngày" thu tiền, bán vật phẩm thì nên cảnh giác. Danh mục về chiêu "chọn ngày" thu tiền của trang có nhiều ví dụ.
Thử độ chính xác. Trước khi tin, tra vài ngày đã biết chắc theo lịch Việt Nam, kể cả một ngày ở năm có tháng nhuận và ngày Tết 17 tháng 2 năm 2007 nêu ở trên.
Cẩn thận với ô nhập ngày sinh. Nhiều ứng dụng mời nhập ngày giờ sinh để "xem tuổi", "xem ngày hợp". Đó là dữ liệu cá nhân; chỉ nhập khi bạn hiểu ứng dụng dùng nó làm gì. Nếu muốn xem lá số theo kiểu tham khảo văn hoá, có thể xem lá số miễn phí trên AI Huyền Học.
Đừng dùng hai ứng dụng nhắc cùng một ngày. Hai lời nhắc lệch nhau một ngày sẽ làm bạn rối hơn là giúp. Chọn một nguồn nhắc chính, nguồn kia chỉ để đối chiếu.
Cài âm lịch cho điện thoại của ông bà, cha mẹ
Người lớn tuổi thường là người cần xem ngày âm nhiều nhất nhưng lại ngại thao tác. Khi cài giúp, vài chi tiết nhỏ quyết định họ có dùng được lâu dài hay không.
- Bật âm lịch trong ứng dụng lịch có sẵn thay vì cài thêm ứng dụng lạ; ít quảng cáo, ít nút bấm nhầm, ít nguy cơ bấm vào lời mời trả phí.
- Đặt tiện ích lịch có ngày âm ra màn hình chính, cỡ chữ lớn, để mở máy là thấy, không phải vào sâu trong menu.
- Dặn rõ một câu dễ nhớ: số nhỏ trong ô là ngày âm, có tháng có thể chậm một ngày so với tờ lịch treo, ngày quan trọng thì xem lịch treo hoặc hỏi con cháu.
- Thêm sẵn các ngày giỗ, sinh nhật của năm nay và năm sau dưới dạng sự kiện riêng, đã kiểm bằng hai nguồn, kèm ghi chú ngày âm gốc.
- Tắt thông báo của các ứng dụng không cần thiết để lời nhắc ngày giỗ không bị chìm giữa hàng chục thông báo quảng cáo.
- Hẹn một dịp mỗi năm, ví dụ dịp Tết, mở máy cùng ông bà để thêm sự kiện cho năm tiếp theo.
Cài xong, nhờ chính người dùng thử tìm ngày âm của một ngày bất kỳ trong tuần tới. Nếu họ làm được mà không cần hỏi lại, cách cài đó đã ổn.
Câu hỏi thường gặp
Bật âm lịch có làm máy chậm hay tốn pin không?
Gần như không. Phần hiển thị âm lịch trong ứng dụng có sẵn chỉ là phép tính nhỏ khi mở lịch. Ứng dụng lịch âm của bên thứ ba thì tuỳ: loại có nhiều quảng cáo, chạy nền liên tục hoặc làm mới tiện ích thường xuyên có thể tốn pin hơn.
Máy không có mục lịch thay thế thì làm sao?
Một số máy đời cũ hoặc một số phiên bản hệ điều hành không có mục này trong ứng dụng lịch mặc định. Khi đó bạn có thể dùng một ứng dụng lịch khác có hỗ trợ âm lịch, hoặc thêm một lịch đăng ký sẵn ngày âm, nhưng nhớ kiểm độ chính xác như trong bài.
Âm lịch trên máy lệch tờ lịch treo một ngày, nên tin cái nào?
Nếu tờ lịch treo được in tại Việt Nam, khả năng cao nó theo lịch Việt Nam, còn máy đang theo âm lịch Trung Quốc. Để chắc, tra thêm một công cụ đổi ngày ghi rõ tính theo lịch Việt Nam. Hai trong ba nguồn trùng nhau thì đi theo hai nguồn đó.
Có thể cho máy hiển thị đồng thời ngày âm và can chi không?
Ứng dụng lịch có sẵn thường chỉ hiển thị ngày và tháng âm, đôi khi kèm tên năm. Muốn xem can chi của ngày, tiết khí, bạn cần ứng dụng lịch âm riêng hoặc tra trên công cụ đổi ngày. Phần can chi của ngày được giải thích trong danh mục can chi.
Đặt lời nhắc ngày rằm, mùng một hằng tháng thế nào cho đúng?
Lời nhắc lặp hằng tháng của lịch có sẵn lặp theo ngày dương, nên không dùng được cho ngày rằm, mùng một. Bạn cần ứng dụng có chức năng lặp theo âm lịch, hoặc tạo sẵn các sự kiện cho từng tháng trong năm sau khi đã tra ngày dương tương ứng.