Để về quê kịp giỗ, Tết mà không xin nghỉ gấp, hãy đổi tất cả ngày âm lịch quan trọng của gia đình sang dương lịch ngay đầu năm, đặt cạnh lịch nghỉ lễ chính thức, rồi chia số ngày phép của mình cho cả năm. Xin nghỉ sớm ba bốn tuần với một lá đơn gọn gần như luôn dễ được duyệt hơn xin trước hai ngày.
Bài dành cho người đi làm xa quê: công nhân khu công nghiệp, nhân viên văn phòng ở thành phố lớn, người làm ca kíp, người làm việc ở tỉnh khác. Phần lớn đều gặp cùng một bài toán: gia đình nhớ ngày theo âm lịch, công ty duyệt nghỉ theo dương lịch, và ngày phép thì có hạn.
Lập bản đồ ngày quan trọng cả năm
Làm việc này một lần vào đầu năm âm lịch, hoặc ngay khi nhận lịch nghỉ lễ của công ty. Mất khoảng nửa giờ.
- Hỏi bố mẹ hoặc người lo việc trong nhà danh sách ngày giỗ, ngày họp mặt quan trọng trong năm, ghi theo âm lịch.
- Đổi từng ngày sang dương lịch bằng hai nguồn lịch, ghi kèm thứ trong tuần.
- Chép thêm các dịp lễ âm lịch mà nhà bạn coi trọng, như Rằm tháng Giêng, Rằm tháng Bảy, Trung thu.
- Đặt tất cả lên cùng một lịch với ngày nghỉ lễ chính thức, lịch làm của bạn và lịch học của con nếu có.
- Tô màu theo mức độ: dịp nhất định phải về, dịp về nếu được, dịp gọi điện hoặc gọi video.
- Đếm số ngày làm việc phải xin nghỉ cho các dịp "nhất định phải về", so với số ngày phép bạn có.
Bước cuối là chỗ hay giật mình: nhiều người phát hiện ba ngày giỗ lớn cộng với Tết đã gần hết ngày phép năm. Biết sớm thì còn chọn được, biết muộn thì chỉ còn xin nghỉ không lương.
Ngày phép, ngày nghỉ việc riêng và chuyện ngày giỗ
Theo Bộ luật Lao động, người lao động có ngày nghỉ hằng năm hưởng lương, số ngày tuỳ điều kiện làm việc và thâm niên, và có một số trường hợp nghỉ việc riêng như khi người thân qua đời. Số ngày cụ thể và điều kiện áp dụng bạn nên đọc trong hợp đồng lao động, nội quy công ty và văn bản pháp luật hiện hành, hoặc hỏi bộ phận nhân sự. Bài không nêu con số để tránh bạn dựa vào thông tin không còn đúng với trường hợp của mình.
Ngày giỗ hằng năm không thuộc nhóm nghỉ việc riêng theo luật, nên thường phải dùng ngày phép năm, đổi ca, hoặc thoả thuận nghỉ không lương. Khi xin nghỉ, gọi đúng tên loại nghỉ giúp bộ phận nhân sự xử lý nhanh và tránh hiểu nhầm.
Với người làm ca kíp, đổi ca với đồng nghiệp thường linh hoạt hơn xin nghỉ. Nếu bạn biết trước ngày giỗ cả năm, có thể nhận ca thay cho đồng nghiệp vào dịp của họ để đổi lại vào dịp của mình. Bản đồ ngày quan trọng ở trên chính là thứ giúp bạn chủ động đề nghị đổi ca từ sớm.
Với người làm việc tự do hay buôn bán nhỏ, không có đơn xin nghỉ nhưng có khách và đơn hàng. Báo khách trước ngày nghỉ, dồn việc trước một tuần, và đặt tin nhắn trả lời tự động là những việc nên làm.
Về đúng ngày, về cuối tuần gần nhất hay gọi video
Không phải dịp nào cũng cần có mặt đúng ngày, và không gia đình nào giống gia đình nào. Bảng dưới gợi một cách cân nhắc để bạn bàn với người nhà, không phải quy tắc.
| Tình huống | Cách gợi ý | Lưu ý |
|---|---|---|
| Giỗ đầu, giỗ hết, giỗ người rất thân | Cố gắng về đúng ngày | Xin nghỉ sớm nhất có thể, báo gia đình ngày về |
| Giỗ hằng năm rơi giữa tuần | Bàn với nhà về họp mặt cuối tuần gần nhất | Ngày giỗ chính vẫn ghi theo âm lịch |
| Giỗ rơi sát Tết | Gộp một chuyến về | Tính kỹ vé, ngày nghỉ, có thể về sớm |
| Dịp lễ âm lịch thường | Về nếu tiện, hoặc gọi video | Hẹn giờ gọi trước với người lớn |
| Không thể về | Gọi điện, gọi video đúng ngày | Nhờ người nhà nói giúp lời hỏi thăm |
Nhiều gia đình đã quen họp mặt vào cuối tuần gần ngày giỗ để con cháu ở xa về được. Đây là quyết định của từng nhà. Nếu nhà bạn chưa làm thế mà nhiều người ở xa, có thể đề xuất nhẹ nhàng, nói rõ ngày giỗ chính vẫn giữ theo âm lịch.
Người lớn tuổi thường hiểu chuyện công việc hơn ta nghĩ, miễn là được báo trước và được hỏi ý.
Viết đơn hoặc tin nhắn xin nghỉ cho gọn
Một lá đơn hay tin nhắn xin nghỉ tốt chỉ cần năm thông tin: ngày nghỉ theo dương lịch, số ngày, loại nghỉ (phép năm, đổi ca, không lương), lý do ngắn gọn, và cách bàn giao việc. Không cần giải thích chuyện ngày âm, chuyện tháng nhuận, chuyện gia đình; người duyệt cần biết bạn vắng khi nào và việc ai lo.
Ví dụ: "Em xin nghỉ phép năm hai ngày, thứ Năm 13/5 và thứ Sáu 14/5, để về quê dự giỗ ông nội. Việc báo cáo tuần em hoàn thành trước thứ Tư; khách hàng A, B em đã nhờ chị Hà theo dõi. Em vẫn đọc tin nhắn buổi tối nếu có việc gấp." Đơn này cho người duyệt mọi thứ họ cần trong ba câu.
Chatbot có thể giúp viết lại đơn cho trang trọng hơn hoặc gọn hơn. Câu lệnh mẫu: "Hãy viết lại tin nhắn xin nghỉ sau cho lịch sự, dưới 70 chữ, giữ nguyên ngày tháng và tên việc bàn giao." Dán phần nội dung đã bỏ tên khách hàng, tên công ty. Đọc lại kỹ ngày tháng vì AI đôi khi tự sửa.
Gửi đơn càng sớm càng tốt, và nếu công ty có hệ thống đăng ký nghỉ, đăng ký trong hệ thống chứ không chỉ nhắn riêng. Khi đơn đã duyệt, đặt vé ngay.
Về quê cùng con nhỏ: khớp lịch học với lịch giỗ, lịch Tết
Khi có con đi học, lịch về quê không còn là chuyện của riêng bố mẹ. Lịch học, lịch kiểm tra và lịch nghỉ của con thường do trường và ngành giáo dục địa phương công bố, không trùng hẳn với lịch nghỉ của người đi làm. Đặt lịch học của con lên cùng bản đồ ngày quan trọng là bước nhiều gia đình bỏ qua cho tới khi trùng ngày kiểm tra.
Nếu ngày giỗ rơi vào ngày học, cân nhắc giữa việc cho con nghỉ học một hai ngày và việc chỉ bố hoặc mẹ về. Không có lựa chọn đúng cho mọi nhà: có gia đình coi việc con được gặp ông bà, họ hàng ở quê là điều đáng giá; có gia đình ưu tiên con không lỡ bài. Điều quan trọng là quyết sớm, xin phép giáo viên đúng cách theo quy định của trường, và giúp con chép bài sau đó.
Với Tết, lịch nghỉ của học sinh có thể dài hơn hoặc ngắn hơn lịch nghỉ của bố mẹ. Nhiều nhà cho con về quê trước cùng ông bà hay một người lớn, bố mẹ về sau khi hết ngày làm. Nếu làm vậy, thống nhất trước người đón, người đưa và cách liên lạc trong suốt chuyến đi.
Cuối cùng, kể cho con nghe vì sao về quê vào ngày đó. Một đứa trẻ hiểu ngày giỗ là ngày nhớ ông, nhớ bà sẽ thấy chuyến đi có ý nghĩa hơn là một lần bị kéo khỏi lớp.
Ngân sách cho những chuyến về quê trong năm
Ngày phép không phải thứ duy nhất có hạn; chi phí đi lại dịp đông khách cũng vậy. Khi đã có bản đồ ngày quan trọng, bạn có thể lập luôn một dòng ngân sách cho mỗi chuyến: vé hoặc chi phí xăng xe, quà cho ông bà, góp với gia đình nếu nhà có lệ góp, và một khoản dự phòng.
Ví dụ giả định: một người làm ở thành phố, mỗi năm về quê ba lần là Tết, giỗ ông và giỗ bà. Nếu chia đều chi phí ước tính của ba chuyến cho mười hai tháng và để riêng mỗi tháng một khoản nhỏ, tới dịp Tết sẽ không phải rút từ khoản dành cho việc khác. Con số cụ thể tuỳ quãng đường, phương tiện và từng nhà; điều đáng giữ là thói quen để dành theo lịch.
Đặt vé sớm thường giúp chọn được giờ đi hợp lý hơn và tránh cảnh hết vé phải đi chuyến bất tiện. Với các dịp sát Tết, giá và tình trạng vé thay đổi nhanh, nên đặt nhắc kiểm vé từ sớm và tham khảo thông tin của nhà vận chuyển chính thức.
Nếu gia đình có lệ góp tiền làm giỗ, hỏi rõ từ đầu năm để đưa vào ngân sách. Người ở xa thường muốn góp phần nhiều hơn khi không về được; nói chuyện thẳng với anh chị em giúp tránh hiểu lầm.
Đi lại an toàn trong những chuyến về vội
Đừng chạy đêm để kịp giờ. Ngày giỗ và Tết là dịp đông xe. Chạy xe máy đường dài suốt đêm sau một ngày làm việc là rủi ro thật, không đáng để đổi lấy vài giờ có mặt sớm hơn.
Đặt vé khứ hồi cùng lúc. Chiều về sau Tết, sau dịp lễ thường kín vé như chiều đi. Mua một chiều rồi tính sau dễ bị kẹt lại quê thêm ngày, ảnh hưởng ngày phép.
Kiểm thời tiết chính thức. Mùa mưa bão ở miền Trung, mùa rét đậm ở miền Bắc ảnh hưởng nhiều tới đi lại. Xem dự báo thời tiết chính thức vài ngày trước chuyến đi.
Mang theo giấy tờ cần thiết. Giấy tờ tuỳ thân, giấy tờ xe nếu tự lái. Chụp ảnh giấy tờ lưu trong điện thoại là phòng hờ, không thay được bản gốc khi bị kiểm tra.
Báo lịch trình cho một người. Nhắn cho người nhà giờ khởi hành, giờ dự kiến tới. Đi một mình đường dài càng nên làm.
Chừa một ngày đệm sau chuyến về. Nếu được, đừng đi làm lại ngay sáng hôm sau khi vừa về tới thành phố lúc nửa đêm. Một buổi nghỉ đệm giúp bạn đỡ mệt và đỡ sai sót trong công việc, nhất là với người làm ca hoặc lái xe.
Câu hỏi thường gặp
Nghỉ về quê dự giỗ ông bà có được tính nghỉ việc riêng hưởng lương không?
Thường thì không. Nghỉ việc riêng theo luật áp dụng cho một số sự kiện nhất định như kết hôn hay người thân qua đời, còn ngày giỗ hằng năm thường dùng ngày phép năm, đổi ca hoặc nghỉ không lương. Kiểm hợp đồng, nội quy và hỏi bộ phận nhân sự để biết chính xác.
Nên xin nghỉ dịp giỗ trước bao lâu?
Càng sớm càng tốt; ba đến bốn tuần là mức hợp lý ở nhiều nơi làm việc. Biết ngày giỗ từ đầu năm, bạn có thể báo quản lý từ sớm hơn nữa, nhất là khi ngày đó rơi vào tuần cao điểm công việc.
Giỗ rơi giữa tuần thì có nên đề nghị nhà dời sang cuối tuần?
Có thể đề nghị, nhưng là đề nghị dời ngày họp mặt chứ không phải ngày giỗ. Nhiều gia đình vẫn giữ ngày giỗ chính theo âm lịch và họp mặt cuối tuần gần nhất. Quyết định là của gia đình, nên nói nhẹ nhàng và hỏi ý người lớn.
Có nên nhờ AI lên kế hoạch nghỉ phép cả năm không?
AI giúp sắp xếp, đếm ngày và gợi ý cách chia, nhưng bạn phải tự đổi ngày âm sang dương bằng lịch và kiểm số ngày phép thật của mình. Không đưa thông tin công ty, khách hàng hay dữ liệu cá nhân của gia đình vào chatbot.
Không về được dịp giỗ thì nên làm gì?
Báo gia đình sớm, gọi điện hoặc gọi video đúng ngày vào giờ đã hẹn, nhờ người nhà chuyển lời hỏi thăm. Có thể sắp xếp về vào một dịp khác gần đó để thăm ông bà, bố mẹ.
Làm sao chia ngày phép cho hợp lý giữa Tết, giỗ và nghỉ ngơi?
Lập bản đồ ngày quan trọng đầu năm, phân loại dịp nhất định phải về và dịp có thể gọi video, rồi đếm ngày làm việc cần nghỉ. Giữ lại vài ngày phép dự phòng cho việc bất ngờ như người nhà ốm.