Khi sống ở nước ngoài, ngày giỗ và ngày Tết của gia đình vẫn nên tính theo lịch âm Việt Nam, tức theo giờ Việt Nam, rồi quy ra ngày giờ nơi mình ở để gọi về hay họp mặt. Lệch múi giờ có thể làm ngày ở hai nơi khác nhau, và ứng dụng lịch ở nước ngoài có khi hiển thị âm lịch theo lịch Trung Quốc, thỉnh thoảng lệch một ngày.
Bài dành cho du học sinh, người lao động, gia đình định cư ở nước ngoài muốn giữ nhịp ngày giỗ, ngày Tết với gia đình ở Việt Nam. Nội dung xoay quanh lịch và giờ: tính ngày nào, gọi lúc nào, dạy con nhớ ngày ra sao. Cách tổ chức cụ thể ở nơi mình sống là chuyện của mỗi nhà.
Ngày âm lịch theo giờ Việt Nam là ngày gốc
Lịch âm Việt Nam tính theo múi giờ của Việt Nam. Ngày giỗ mùng 8 tháng Tư năm nay rơi vào ngày dương nào là theo lịch Việt Nam, và gia đình ở quê sẽ làm giỗ vào đúng ngày đó. Với người ở xa, đó là ngày gốc để bám theo, bất kể bạn đang ở múi giờ nào.
Vấn đề nảy sinh khi bạn ở nơi chậm giờ hơn Việt Nam nhiều, như châu Âu hay châu Mỹ. Khi ở quê đã là buổi sáng ngày giỗ, nơi bạn có thể vẫn là tối hôm trước hoặc rạng sáng. Nếu bạn muốn "có mặt" qua cuộc gọi lúc cả nhà quây quần, thì giờ gọi của bạn là giờ Việt Nam quy đổi, có khi rơi vào nửa đêm.
Một số gia đình ở nước ngoài chọn làm buổi tưởng nhớ nhỏ vào đúng ngày dương đó theo giờ địa phương, hoặc vào cuối tuần gần nhất. Đó là sắp xếp hợp lý, miễn là bạn biết rõ ngày gốc ở Việt Nam là ngày nào để báo gia đình và gọi về đúng lúc.
Với Tết cũng vậy. Mùng 1 Tết ở Việt Nam là một ngày dương cụ thể; giao thừa ở Việt Nam là nửa đêm giờ Việt Nam. Nếu bạn muốn chúc Tết bố mẹ đúng khoảnh khắc giao thừa ở quê, hãy tính ngược ra giờ nơi bạn ở, có khi là giữa buổi chiều hôm trước.
Quy đổi giờ gọi về: một số nơi nhiều người Việt sinh sống
Bảng dưới cho biết chênh lệch giờ so với Việt Nam (UTC+7) ở một số nơi, theo quy ước múi giờ phổ biến. Nhiều nước đổi giờ mùa hè, nên chênh lệch thay đổi theo mùa; kiểm lại trên đồng hồ thế giới của điện thoại trước khi hẹn.
| Nơi | Chênh lệch so với Việt Nam | Khi ở quê 10 giờ sáng |
|---|---|---|
| Hàn Quốc, Nhật Bản | Nhanh hơn 2 giờ | 12 giờ trưa cùng ngày |
| Đài Loan, Singapore, Malaysia | Nhanh hơn 1 giờ | 11 giờ sáng cùng ngày |
| Úc (Sydney, Melbourne) | Nhanh hơn 3 hoặc 4 giờ tuỳ mùa | Đầu giờ chiều cùng ngày |
| Đức, Pháp, Séc | Chậm hơn 6 giờ (mùa đông), 5 giờ (mùa hè) | 4 hoặc 5 giờ sáng cùng ngày |
| Anh | Chậm hơn 7 giờ (mùa đông), 6 giờ (mùa hè) | 3 hoặc 4 giờ sáng cùng ngày |
| Bờ Đông Mỹ, Canada | Chậm hơn 12 giờ (mùa đông), 11 giờ (mùa hè) | 10 hoặc 11 giờ tối hôm trước |
| Bờ Tây Mỹ | Chậm hơn 15 giờ (mùa đông), 14 giờ (mùa hè) | 7 hoặc 8 giờ tối hôm trước |
Với người ở Mỹ, cột cuối là chỗ hay nhầm nhất: giờ cả nhà tụ họp ở quê rơi vào buổi tối của ngày trước theo lịch nơi bạn ở. Nếu bạn đặt nhắc theo ngày giỗ trên lịch nơi mình, bạn sẽ gọi trễ gần một ngày.
Cách chắc nhất: thêm đồng hồ Việt Nam vào màn hình điện thoại, và khi đặt nhắc, đặt theo giờ Việt Nam rồi để máy tự quy đổi.
Ứng dụng lịch ở nước ngoài và chuyện lệch một ngày
Âm lịch trên máy có thể là lịch Trung Quốc. Nhiều điện thoại, máy tính bán ở nước ngoài hiển thị lịch phụ theo lịch âm Trung Quốc, tính theo giờ Bắc Kinh. Phần lớn ngày trùng với lịch Việt Nam, nhưng có những tháng lệch một ngày, và có năm như 2030 ngày Tết hai bên khác nhau.
Kiểm bằng một ngày đã biết. Lấy một ngày mà bạn chắc chắn, như ngày Tết năm nay theo lịch Việt Nam, so với lịch phụ trên máy. Nếu trùng, phần lớn ngày khác sẽ trùng; nhưng với ngày giỗ quan trọng, vẫn hỏi gia đình hoặc tra lịch Việt Nam.
Hỏi người nhà là nguồn chắc nhất. Gia đình ở quê có lịch treo tường in tại Việt Nam. Một tin nhắn hỏi "giỗ ông năm nay ngày mấy dương" là cách kiểm đơn giản và đáng tin.
Đừng dựa vào nhắc lặp hằng năm. Như ở trong nước, nhắc lặp theo dương lịch sẽ lệch. Lập bảng ngày giỗ nhiều năm, quy về giờ nơi bạn ở, tạo từng sự kiện riêng.
Ghi chú cả hai ngày. Tiêu đề sự kiện nên có cả "ngày ở Việt Nam" và "giờ gọi theo giờ địa phương", tránh phải tính lại vào phút cuối.
Thiết lập lịch giỗ, Tết cho cả năm ở nước ngoài
Làm một lần vào đầu năm âm lịch, cùng lúc với gia đình ở quê để mọi người khớp ngày với nhau.
- Xin gia đình danh sách ngày giỗ, dịp quan trọng theo âm lịch, kèm ngày dương năm nay theo lịch Việt Nam.
- Thêm đồng hồ thế giới có giờ Việt Nam vào điện thoại.
- Với mỗi dịp, hỏi gia đình giờ tụ họp dự kiến, quy ra giờ nơi bạn ở, ghi vào sự kiện.
- Đặt hai nhắc: một nhắc trước vài ngày để sắp xếp, một nhắc trước giờ gọi chừng nửa tiếng.
- Nếu có ý định về Việt Nam dịp Tết hay giỗ lớn, đánh dấu thời điểm cần đặt vé, xin nghỉ ở nơi làm việc hoặc trường học.
- Chia sẻ lịch này với vợ chồng, con cái trong nhà để cùng theo.
Nếu cần nhờ chatbot quy đổi giờ hay soạn tin chúc Tết bằng tiếng Việt cho con gửi ông bà, nó làm khá tốt; nhưng ngày âm thì vẫn hỏi gia đình hoặc tra lịch Việt Nam, không tin một câu trả lời đoán.
Giữ ngày âm với con cái lớn lên ở nước ngoài
Với trẻ lớn lên ở nước ngoài, lịch âm là thứ xa lạ: trường học không nghỉ Tết, bạn bè không biết Rằm. Ngày giỗ, ngày Tết có thể là sợi dây hiếm hoi nối trẻ với ông bà, với quê. Cách giữ hiệu quả nhất là gắn ngày âm với một việc cụ thể mà trẻ làm được: gọi video cho ông bà, cùng mẹ cắm cành hoa, nghe kể về người được giỗ.
Một tấm lịch nhỏ trong nhà có đánh dấu các dịp âm lịch, kèm hình vẽ của trẻ cho mỗi dịp, giúp trẻ thấy năm âm lịch như một vòng có nhịp riêng. Nhờ trẻ tự tra ngày dương của Trung thu, Tết trên điện thoại và kiểm lại với ông bà là một bài tập nhỏ về lịch mà trẻ thích làm.
Không cần biến việc này thành bài học bắt buộc hay thi đố. Trẻ nhớ ngày nhờ những việc vui đi kèm, không nhờ bị kiểm tra. Nếu trẻ quên, nhắc nhẹ; nếu trẻ hỏi vì sao Tết năm nay khác năm ngoái, đó là dịp kể chuyện về mặt trăng và mùa.
Khi trẻ lớn hơn, có thể giao cho trẻ việc tự đặt nhắc ngày giỗ ông bà trên điện thoại của mình, theo bảng gia đình. Đó là cách trao lại phần việc của lịch cho thế hệ sau.
Về Việt Nam ăn Tết hay dự giỗ lớn: tính ngược từ ngày âm
Với người ở nước ngoài, một chuyến về Tết hay về dự giỗ lớn thường phải lên kế hoạch trước nhiều tháng: xin nghỉ ở nơi làm việc, sắp xếp việc học của con, đặt vé quốc tế và vé nội địa. Mốc của mọi thứ là ngày dương tương ứng của ngày âm ở Việt Nam, nên việc đầu tiên là tra chắc ngày đó.
Từ ngày Tết, tính ngược ra ngày bạn cần có mặt ở nhà. Nhiều gia đình muốn con cháu về trước 23 tháng Chạp hoặc trước tất niên; có nhà chỉ cần có mặt sáng mùng Một. Hỏi bố mẹ ngày mong muốn, rồi cộng thêm thời gian bay, thời gian nối chuyến và một ngày đệm cho chuyến bay trễ. Chiều về cũng vậy: các ngày sau Tết thường đông khách, nên đặt vé khứ hồi cùng lúc.
Nếu con bạn đi học ở nước ngoài, lịch nghỉ của trường gần như không bao giờ trùng với Tết âm lịch. Bạn cần quyết sớm có xin cho con nghỉ hay không, theo quy định của trường nơi bạn ở. Năm Tết sớm hay muộn ảnh hưởng nhiều tới chuyện này, nên nhìn bảng ngày Tết các năm tới để chọn năm về cho tiện.
Giấy tờ là phần không được để sát ngày: hộ chiếu còn hạn, giấy tờ nhập cảnh nếu có thành viên mang quốc tịch khác. Thủ tục và yêu cầu theo quy định hiện hành của từng nước, nên kiểm trên kênh chính thức của cơ quan đại diện trước khi đặt vé.
Những chỗ dễ sai và cách tránh
Phần lớn sự cố của người ở xa với ngày giỗ, ngày Tết không đến từ thiếu quan tâm mà từ lịch và giờ. Danh sách dưới gom những chỗ hay gặp nhất.
- Đặt nhắc theo ngày dương trên lịch nơi mình, quên rằng ở Mỹ giờ tụ họp ở quê là tối hôm trước.
- Tin lịch phụ của điện thoại mà không biết đó là lịch Trung Quốc, lệch một ngày ở vài tháng.
- Quên đổi giờ mùa hè, mùa đông, gọi sớm hoặc muộn một tiếng.
- Gửi quà về dịp Tết quá muộn: đơn vị vận chuyển quốc tế và trong nước đều có thời hạn nhận hàng trước Tết, nên hỏi từ sớm.
- Nhờ chatbot "tra ngày giỗ năm nay" và tin luôn. Chatbot không biết lịch gia đình bạn và hay đoán sai ngày âm.
- Dán thông tin cá nhân của gia đình vào ứng dụng lạ để "nhắc giỗ tự động". Danh sách ngày giỗ, tên người, quê quán là dữ liệu riêng; chọn công cụ quen thuộc, đọc điều khoản trước khi nhập.
Nếu muốn tìm hiểu thêm về các khái niệm trong lịch vạn niên hoặc xem lá số miễn phí, có thể dùng AI Huyền Học. Còn ngày giỗ, ngày Tết, cuộc gọi hỏi bố mẹ vẫn là nguồn tra đáng tin nhất.
Câu hỏi thường gặp
Ở nước ngoài thì ngày giỗ tính theo lịch nơi mình ở hay lịch Việt Nam?
Ngày giỗ gốc tính theo lịch âm Việt Nam, tức theo giờ Việt Nam. Bạn lấy ngày dương tương ứng ở Việt Nam, rồi quy ra ngày giờ nơi mình ở để gọi về hoặc tổ chức tưởng nhớ. Nhiều gia đình ở xa họp mặt vào cuối tuần gần nhất.
Vì sao âm lịch trên điện thoại mua ở nước ngoài khác lịch ở nhà?
Nhiều máy hiển thị âm lịch theo lịch Trung Quốc, tính theo giờ Bắc Kinh, nhanh hơn giờ Việt Nam một tiếng. Phần lớn ngày trùng nhau, nhưng có tháng lệch một ngày khi trăng mới rơi gần nửa đêm. Với ngày quan trọng, hỏi gia đình hoặc tra lịch Việt Nam.
Ở Mỹ muốn chúc Tết bố mẹ đúng giao thừa ở Việt Nam thì gọi lúc mấy giờ?
Giao thừa là nửa đêm giờ Việt Nam. Bờ Đông Mỹ chậm hơn 12 giờ vào mùa đông, nên giao thừa ở Việt Nam tương ứng khoảng 12 giờ trưa hôm trước ở bờ Đông. Kiểm lại bằng đồng hồ thế giới trên điện thoại.
Có nên dùng ứng dụng nhắc giỗ tự động không?
Có thể, nếu là ứng dụng quen thuộc, minh bạch về dữ liệu và hỗ trợ đúng lịch âm Việt Nam. Kiểm ngày ứng dụng đưa ra với lịch Việt Nam ít nhất cho năm đầu. Hạn chế nhập tên đầy đủ, quê quán của người thân vào ứng dụng lạ.
Làm sao để con lớn lên ở nước ngoài nhớ ngày giỗ ông bà?
Gắn ngày giỗ với một việc trẻ tự làm được, như gọi video cho ông bà, nghe kể chuyện về người được giỗ, tự tra ngày dương trên điện thoại. Không biến thành bài kiểm tra. Khi trẻ lớn hơn, giao cho trẻ tự đặt nhắc theo bảng của gia đình.
Tết năm 2030 có khác gì với người ở nước ngoài?
Theo cách tính hiện hành, Tết Canh Tuất ở Việt Nam là 2/2/2030, sớm hơn một ngày so với lịch Trung Quốc. Nếu bạn ở nơi cộng đồng người Hoa đông và lịch địa phương theo lịch Trung Quốc, để ý ngày Tết Việt Nam để chúc Tết gia đình đúng ngày.