Để tra ngày tốt xấu theo lịch vạn niên, thông tin cần thiết chỉ là năm sinh âm lịch (đôi khi thêm giới tính) và ngày dự định làm việc. Không phép tính lịch nào cần ảnh căn cước, ảnh khuôn mặt, số tài khoản hay giấy tờ nhà đất. Khi một dịch vụ xem ngày xin những thứ đó "để xem kỹ hơn", đó là dấu hiệu nên dừng ngay.
Ảnh giấy tờ tuỳ thân và ảnh khuôn mặt rõ nét là thứ kẻ gian cần để mở tài khoản giả, đăng ký vay, lừa người quen của bạn hoặc vượt qua các bước xác minh danh tính. Bài này giải thích xem ngày thật sự cần gì, những yêu cầu nào là bất thường, kẻ gian dùng dữ liệu đó ra sao, cách từ chối mà không phải giải thích dài dòng, và việc cần làm nếu bạn đã lỡ gửi.
Xem ngày thật sự cần thông tin gì
Bảng dưới liệt kê các loại thông tin hay bị hỏi, so với việc phép tính lịch có cần chúng hay không. Chỉ cần nhớ cột cuối là đủ để tự bảo vệ trong phần lớn trường hợp.
| Thông tin | Dùng cho việc gì trong lịch | Có nên đưa? |
|---|---|---|
| Năm sinh âm lịch | Xác định can chi năm sinh, đối chiếu tuổi xung, kim lâu | Được, đây là mức tối thiểu |
| Ngày dự định làm việc | Tra ngày đó trên lịch | Được |
| Giờ sinh, ngày sinh đầy đủ | Lập lá số tử vi, không cần cho xem ngày thông thường | Cân nhắc, chỉ đưa cho nơi bạn tin |
| Họ tên đầy đủ | Không cần cho phép tính lịch | Không cần thiết |
| Ảnh khuôn mặt chụp thẳng | Không dùng trong lịch | Không |
| Ảnh căn cước, giấy tờ tuỳ thân | Không dùng trong lịch | Không, trong mọi trường hợp |
| Địa chỉ nhà chi tiết, ảnh giấy tờ nhà đất | Không dùng trong lịch | Không |
| Số tài khoản, mã xác nhận ngân hàng | Không liên quan | Tuyệt đối không |
Phần giờ sinh đáng nói thêm: giờ sinh dùng để lập lá số tử vi, một môn khác với xem ngày. Nếu bạn muốn tìm hiểu lá số, có những công cụ tự tra không cần gửi thông tin cho người lạ, ví dụ xem lá số miễn phí trên AI Huyền Học. Còn với việc chọn ngày cưới hay dọn nhà, năm sinh của người liên quan và ngày dự định là đủ.
Những yêu cầu bất thường và lý do được đưa ra
Kẻ gian thường không xin giấy tờ một cách lộ liễu. Chúng gói yêu cầu trong lời giải thích có vẻ hợp lý. Những câu dưới đây xuất hiện khá thường:
- "Gửi ảnh căn cước để thầy xem đúng ngày sinh, tránh nhầm tuổi" — ngày sinh bạn gõ ra là đủ, không cần ảnh giấy tờ.
- "Cần ảnh mặt chụp thẳng, không đeo kính, để xem thần sắc trước ngày cưới" — đây không phải là xem ngày, và ảnh mặt rõ nét có giá trị cho việc giả mạo.
- "Chụp giấy tờ nhà để thầy xem hướng, chọn ngày nhập trạch" — hướng nhà không nằm trong giấy tờ đất; giấy tờ đó chỉ có giá trị với kẻ muốn giả mạo giao dịch.
- "Gửi ảnh cả gia đình để xem ai hợp ngày" — ảnh gia đình kèm tên tuổi giúp kẻ gian dựng kịch bản lừa người thân sau này.
- "Đọc mã gửi về điện thoại để thầy xác nhận lịch hẹn" — đây là mã xác thực của một dịch vụ khác, đọc ra là trao quyền truy cập.
- "Gọi video để thầy nhìn trực tiếp" — cuộc gọi có thể bị ghi lại khuôn mặt, giọng nói của bạn.
Nếu gặp bất kỳ yêu cầu nào trong danh sách, bạn không cần cân nhắc người kia có thật lòng hay không. Câu trả lời đơn giản là không gửi, và dừng cuộc trò chuyện nếu họ nài thêm.
Kẻ gian dùng ảnh giấy tờ và ảnh mặt để làm gì
Mở tài khoản đứng tên bạn. Ảnh căn cước hai mặt kèm ảnh khuôn mặt là bộ hồ sơ mà nhiều dịch vụ trực tuyến yêu cầu khi đăng ký. Một số nơi có bước kiểm tra sống bằng video, nhưng kẻ gian vẫn tìm cách lợi dụng ở những khâu lỏng. Tài khoản đứng tên bạn có thể được dùng để nhận tiền lừa từ người khác, khiến bạn bị liên luỵ.
Vay tiền qua ứng dụng. Có những ứng dụng cho vay xét duyệt dễ dãi chỉ dựa vào ảnh giấy tờ. Người bị lộ ảnh có thể nhận cuộc gọi đòi nợ cho khoản vay mình chưa từng ký.
Mạo danh để lừa người quen. Có ảnh mặt, tên tuổi, ảnh gia đình, kẻ gian lập tài khoản giả giống hệt bạn, nhắn cho bạn bè và họ hàng mượn tiền gấp. Gần đây còn có kiểu dùng giọng nói, hình ảnh giả lập để cuộc gọi trông như thật.
Bán lại dữ liệu. Một bộ thông tin đầy đủ của một người (tên, ngày sinh, giấy tờ, địa chỉ, ảnh) có thể bị gom và chuyển tay nhiều lần. Bạn không biết nó sẽ được dùng vào việc gì, vào lúc nào.
Dựng kịch bản lừa tiếp chính bạn. Khi biết địa chỉ nhà, ngày cưới, tên người thân, kẻ gian có thể quay lại với một kịch bản thuyết phục hơn: giả làm người quen của nhà hàng tiệc cưới, giả làm cơ quan chức năng, viện dẫn đúng chi tiết thật để bạn tin.
Từ chối thế nào cho gọn
Bạn không cần giải thích với người lạ vì sao không gửi giấy tờ. Từ chối ngắn, giữ bằng chứng, rồi rời đi.
- Trả lời một câu: "Chỉ cung cấp năm sinh và ngày dự định, không gửi giấy tờ hay ảnh." Không cần xin lỗi, không cần lý do.
- Nếu người kia nài, nói rằng xem ngày "không thể chính xác" nếu thiếu ảnh, hãy hiểu đó là xác nhận rằng mình nên dừng. Phép tính lịch không phụ thuộc vào ảnh.
- Chụp lại phần trò chuyện có yêu cầu bất thường, kèm tên và đường dẫn trang cá nhân của người kia, lưu trong máy.
- Báo cáo tài khoản trên nền tảng với lý do lừa đảo hoặc mạo danh, rồi chặn.
- Kể lại cho người trong nhà, nhất là người lớn tuổi, để họ biết kiểu yêu cầu này nếu gặp.
Với người lớn tuổi, có thể đơn giản hoá thành một câu dặn dễ nhớ: "Xem ngày chỉ cần năm sinh. Ai xin ảnh giấy tờ là người xấu." Câu ngắn, không cần hiểu kỹ thuật, nhưng chặn được phần lớn rủi ro.
Đã lỡ gửi rồi thì làm gì
Nếu bạn hoặc người thân đã gửi ảnh căn cước, ảnh mặt, hay đọc mã xác thực cho người lạ, đừng tự trách quá lâu, vì thời gian lúc này quan trọng. Việc đầu tiên là xác định đã gửi những gì: chỉ ảnh giấy tờ, hay cả mã xác thực ngân hàng, mật khẩu. Nếu có mã xác thực hay mật khẩu, liên hệ ngay ngân hàng hoặc nhà cung cấp dịch vụ đó qua kênh chính thức để khoá, đổi mật khẩu và kiểm tra giao dịch lạ.
Với ảnh giấy tờ đã gửi, bạn nên thông báo cho người thân và bạn bè thân thiết rằng có thể xuất hiện tài khoản giả mạo mình, dặn họ không chuyển tiền cho bất kỳ lời mượn tiền nào qua tin nhắn mà chưa gọi điện xác nhận bằng số quen. Theo dõi tin nhắn từ ngân hàng, ví điện tử, nhà mạng trong vài tuần tới để phát hiện sớm việc đăng ký lạ. Nếu nhận được thông báo về khoản vay hay tài khoản mình không mở, liên hệ trực tiếp đơn vị đó để phản ánh và giữ lại mọi bằng chứng.
Bạn cũng có thể trình báo cơ quan công an về việc bị chiếm đoạt thông tin cá nhân, kèm ảnh chụp cuộc trò chuyện. Việc trình báo sớm có ích nếu sau này tên bạn bị dùng vào việc xấu, vì nó cho thấy bạn đã là nạn nhân từ trước. Các bước bảo vệ tài khoản và dữ liệu cá nhân nói chung được trang AI Bảo Mật trình bày kỹ hơn.
Dùng chatbot để tìm hiểu ngày mà vẫn giữ dữ liệu
Nhiều người chuyển sang hỏi chatbot về ngày tốt xấu thay vì nhắn cho người lạ, và điều này giảm được rủi ro bị lừa trực tiếp. Tuy vậy nguyên tắc dữ liệu vẫn giữ nguyên: bạn chỉ cần đưa vào năm sinh và ngày định làm, không cần họ tên đầy đủ, không cần ảnh, không cần địa chỉ. Câu lệnh mẫu: "Giải thích giúp ngày 12 tháng 3 âm lịch năm tới theo lịch vạn niên thông dụng ghi những gì, nghĩa của từng dòng, với người sinh năm Mậu Thìn. Chỉ giải thích như tư liệu tập tục, không kết luận may rủi."
Chatbot có thể tính sai can chi hoặc ngày âm lịch, nên kết quả cần đối chiếu với một cuốn lịch hoặc ứng dụng lịch khác. Ngoài ra, hãy đọc thiết lập lưu trữ cuộc trò chuyện của công cụ bạn dùng; tuỳ dịch vụ và phiên bản, nội dung có thể được lưu lại. Không dán ảnh giấy tờ, không ghi tên con cái, không ghi địa chỉ nhà vào bất kỳ khung trò chuyện nào.
Cách dùng này cho bạn hai lợi ích: hiểu được ngày theo lịch mà không phụ thuộc vào ai, và khi có người lạ doạ hay xin giấy tờ, bạn đã đủ hiểu để nhận ra yêu cầu đó vô lý.
Xem ngày giúp người thân: đừng gửi giấy tờ của người khác
Rất nhiều lần, người liên hệ dịch vụ xem ngày không phải người trực tiếp làm việc lớn mà là người lo giúp: chị gái tìm ngày cưới cho em, con trai tìm ngày dọn nhà cho bố mẹ, cô dâu tìm ngày hợp tuổi cả hai bên gia đình. Khi đó, thông tin bị xin không còn là của riêng bạn mà là của nhiều người, trong đó có người lớn tuổi không hề biết dữ liệu của mình đang được gửi đi.
Nguyên tắc đơn giản: bạn chỉ chia sẻ thông tin của người khác ở mức họ đồng ý và ở mức tối thiểu cần thiết. Với xem ngày, đó là năm sinh của những người liên quan. Không chụp sổ hộ khẩu cũ, không chụp giấy đăng ký kết hôn, không gửi ảnh căn cước của bố mẹ "cho tiện". Một bức ảnh gửi đi không lấy lại được, và người chịu hậu quả có thể là người không hề biết chuyện.
Nếu gia đình cần một nơi lưu thông tin năm sinh, ngày giỗ, ngày cưới để tra lịch về sau, hãy giữ trong ghi chú riêng của gia đình hoặc một tệp chỉ vài người được xem, thay vì để rải rác trong các cuộc trò chuyện với người lạ. Khi cần hỏi ai đó về ngày, bạn chỉ chép ra đúng hai thông tin cần thiết.
Câu hỏi thường gặp
Thầy xem ngày uy tín có bao giờ cần ảnh căn cước không?
Không có lý do gì trong phép tính lịch cần ảnh căn cước. Người làm nghề có thể hỏi năm sinh, đôi khi ngày giờ sinh nếu bạn muốn lập lá số, nhưng không cần giấy tờ tuỳ thân. Nếu có nơi yêu cầu, bạn có quyền từ chối và nên cân nhắc lại việc dùng dịch vụ đó.
Gửi năm sinh cho người lạ có nguy hiểm không?
Năm sinh riêng lẻ là thông tin khá phổ biến và ít rủi ro. Rủi ro tăng lên khi nó được ghép với họ tên đầy đủ, địa chỉ, ảnh mặt, tên người thân. Vì vậy bạn chỉ đưa năm sinh và ngày dự định, giữ phần còn lại cho riêng mình.
Ảnh mặt có che bớt thì gửi được không?
Không cần gửi ảnh mặt cho việc xem ngày, nên câu hỏi che hay không che không đặt ra. Nếu người kia nói phải "xem thần sắc", đó là môn khác và cũng không có lý do để gửi cho người lạ trên mạng.
Đã đọc mã xác thực cho người xem ngày, bây giờ phải làm gì?
Liên hệ ngay ngân hàng hoặc dịch vụ gửi mã đó qua kênh chính thức trong ứng dụng hoặc trên thẻ, yêu cầu khoá tài khoản tạm thời, đổi mật khẩu và kiểm giao dịch. Sau đó giữ lại cuộc trò chuyện và trình báo cơ quan công an. Càng làm sớm, khả năng hạn chế thiệt hại càng cao.
Làm sao biết tài khoản giả mạo mình đã được lập?
Bạn có thể nhờ bạn bè để ý xem có tài khoản lạ dùng ảnh và tên mình nhắn tin không, và thỉnh thoảng tìm tên mình trên mạng xã hội. Khi phát hiện, báo cáo mạo danh trên nền tảng và đăng một lời nhắc ngắn trên trang thật để người quen biết.
Có nên đăng ngày cưới, địa chỉ nhà hàng công khai trên mạng không?
Bạn cân nhắc giới hạn người xem bài đăng ở mức bạn bè. Thông tin công khai về ngày cưới, nơi tổ chức, tên người thân giúp kẻ gian dựng kịch bản thuyết phục hơn. Thiệp mời gửi riêng cho khách vẫn là cách an toàn hơn đăng công khai.