Để xem ngày theo tập tục, bạn gần như không bao giờ cần nhập ngày sinh đầy đủ, giờ sinh, họ tên hay ảnh: tra ngày âm không cần gì, xem tuổi xung chỉ cần con giáp hoặc năm âm lịch. Ngày sinh, giờ sinh đi kèm họ tên là dữ liệu cá nhân có thể bị dùng để mạo danh, trả lời câu hỏi bảo mật hay dựng kịch bản lừa đảo, nên nguyên tắc an toàn là chỉ đưa phần mà phép tính thật sự cần.
Nhiều app và trang xem ngày yêu cầu điền đủ họ tên, ngày giờ sinh, giới tính, số điện thoại trước khi trả kết quả, rồi còn mời thêm thông tin của vợ chồng, con cái. Bài này giúp bạn phân biệt việc nào cần dữ liệu gì, nhận ra khi nào bị thu quá mức, cách hỏi chatbot mà không lộ thông tin cả nhà, và nên làm gì nếu đã lỡ nhập.
Vì sao ngày sinh, giờ sinh không phải thông tin vô hại
Nhiều người nghĩ ngày sinh chẳng có gì bí mật, bạn bè vẫn chúc mừng sinh nhật trên mạng xã hội. Nhưng khi ngày sinh đi cùng họ tên đầy đủ, số điện thoại và nơi ở, nó trở thành một mảnh ghép giúp người khác xác định chính xác bạn là ai. Ngày sinh cũng hay được dùng làm câu hỏi xác minh khi gọi tổng đài, khi lấy lại tài khoản, hay là gợi ý cho mật khẩu và mã khoá của chính người đó.
Giờ sinh còn nhạy cảm hơn vì ít người biết. Kẻ gian có giờ sinh, ngày sinh của bạn có thể gọi điện đóng vai người quen, thầy xem, nhân viên của một dịch vụ nào đó, đọc vanh vách thông tin để tạo lòng tin, rồi mới dẫn sang đề nghị chuyển tiền hay mua vật phẩm. Danh mục về chiêu "chọn ngày" thu tiền của trang có bài riêng về các kịch bản này.
Ở Việt Nam, việc thu thập và xử lý dữ liệu cá nhân được điều chỉnh bởi các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân hiện hành, yêu cầu bên thu thập phải có sự đồng ý và nêu rõ mục đích. Bạn không cần thuộc điều khoản nào; chỉ cần nhớ rằng một app đòi dữ liệu nhiều hơn mục đích nó nêu là dấu hiệu nên dừng lại.
Việc xem ngày nào cần dữ liệu gì
Bảng dưới đối chiếu các việc hay làm với app và chatbot xem ngày, cùng lượng dữ liệu tối thiểu mỗi việc thật sự cần. Phần nằm ở cột cuối là thứ không việc nào đòi hỏi.
| Việc | Dữ liệu tối thiểu | Không cần đưa |
|---|---|---|
| Tra ngày âm, can chi, trực của một ngày | Chỉ ngày cần tra | Mọi thông tin về bạn |
| Hiểu khái niệm tuổi xung với một ngày | Con giáp hoặc năm âm lịch | Ngày tháng sinh, họ tên |
| Tham khảo tập tục chọn ngày cưới | Năm âm lịch của hai người | Họ tên, quê quán, ảnh, số điện thoại |
| Nhắc ngày giỗ theo âm lịch | Ngày âm và cách gọi trong nhà như "giỗ ông nội" | Họ tên đầy đủ của người đã mất kèm ngày sinh của con cháu |
| Lập lá số theo giờ sinh | Ngày, giờ sinh và giới tính, vì phép tính cần | Họ tên đầy đủ, nơi ở, số giấy tờ, ảnh chân dung |
Dòng cuối là trường hợp duy nhất phép tính thật sự cần giờ sinh, và nó thuộc phạm vi tử vi, không phải xem ngày. Nếu bạn muốn tìm hiểu, có thể xem lá số miễn phí trên AI Huyền Học; ở đó, như ở mọi nơi, vẫn giữ nguyên tắc chỉ nhập phần phép tính cần, không kèm họ tên đầy đủ hay giấy tờ.
Dấu hiệu app hay chatbot đang thu dữ liệu quá mức
Bắt điền số điện thoại để xem kết quả. Một phép tra lịch không cần số điện thoại. App giữ kết quả lại cho tới khi bạn để số thường là để gọi điện chào dịch vụ, hoặc bán danh sách cho bên khác.
Đòi họ tên đầy đủ có dấu. Không có phép tính lịch nào dùng tên người. Một số dịch vụ nói cần tên để "xem kỹ hơn"; đó là lớp diễn giải tự thêm, không thuộc lịch vạn niên.
Mời tải ảnh chân dung hay ảnh giấy tờ. Ảnh mặt, ảnh căn cước, ảnh giấy khai sinh không liên quan gì tới xem ngày. Ảnh giấy tờ đặc biệt nguy hiểm vì có thể bị dùng để mở tài khoản giả.
Xin quyền danh bạ để "xem cho cả nhà". Quyền này cho app đọc toàn bộ danh bạ của bạn, tức là dữ liệu của rất nhiều người khác chưa hề đồng ý.
Chính sách quyền riêng tư mơ hồ hoặc không có. Một app tử tế nói rõ thu gì, giữ bao lâu, có chia sẻ cho ai không và cách xoá. Không tìm thấy những thông tin này thì không nên nhập gì nhạy cảm.
Cách hỏi chatbot mà không lộ thông tin cả nhà
Bạn vẫn có thể dùng chatbot để hiểu các khái niệm xem ngày cho gia đình mà không đưa dữ liệu thật. Quy trình dưới đây dùng được với mọi chatbot.
- Thay ngày sinh bằng con giáp hoặc năm âm lịch. Câu "người tuổi Thìn" đủ cho mọi giải thích về xung hợp trong tập tục.
- Thay tên bằng vai: "người chồng", "người vợ", "bà nội", hoặc "người A, người B". Chatbot không cần tên để giải thích.
- Không chụp và gửi giấy tờ, kể cả để nhờ chatbot "đọc giúp ngày sinh trong giấy". Gõ lại năm sinh là đủ.
- Nếu cần nhiều thông tin hơn để hiểu một khái niệm, dùng ví dụ giả định thay vì dữ liệu thật của người nhà.
- Xem phần cài đặt của chatbot: tắt việc dùng cuộc trò chuyện để cải thiện mô hình nếu có tuỳ chọn, và xoá các cuộc trò chuyện cũ có thông tin riêng.
- Không đăng nhập chatbot bằng tài khoản dùng chung với ví điện tử hay ngân hàng nếu có thể tách riêng.
Làm vậy không làm câu trả lời kém đi, vì phép giải thích tập tục chỉ dựa trên can chi, không dựa trên con người cụ thể. Ngược lại, khi chatbot không có dữ liệu thật, nó cũng khó đưa ra những lời phán cá nhân hoá dễ gây lo lắng.
Đọc nhanh chính sách quyền riêng tư của một app xem ngày
Chính sách quyền riêng tư thường dài và khô, nhưng bạn chỉ cần tìm câu trả lời cho vài câu hỏi dưới đây. Mất khoảng năm phút, và nên làm trước khi nhập bất kỳ thông tin nào về người trong nhà.
- App thu những loại dữ liệu nào: chỉ ngày bạn tra, hay cả họ tên, ngày giờ sinh, số điện thoại, vị trí, danh bạ.
- Dữ liệu dùng để làm gì: chỉ để tính lịch và hiển thị kết quả, hay còn để quảng cáo, gọi điện chào dịch vụ, phân tích hành vi.
- Có chia sẻ cho bên thứ ba không: đối tác quảng cáo, công ty phân tích, "đối tác tư vấn". Câu chữ mơ hồ như "các bên liên quan" là điểm trừ.
- Giữ dữ liệu bao lâu: xoá ngay khi không cần, hay giữ vô thời hạn.
- Cách xoá: có nút xoá tài khoản và dữ liệu trong app không, hay phải gửi thư mà không rõ gửi cho ai.
- Ai là bên chịu trách nhiệm: tên đơn vị phát triển, cách liên hệ khi có khiếu nại.
Nếu không tìm được câu trả lời cho ít nhất ba câu đầu, coi như app không minh bạch. Bạn vẫn có thể dùng nó để xem ngày âm mà không nhập gì, nhưng đừng để nó giữ thông tin của cả nhà. Với người lớn tuổi, bạn nên đọc giúp phần này trước khi cài app cho họ.
Dữ liệu của người khác: cha mẹ, con cái, người yêu
Xem ngày thường là việc của cả nhà, nên người nhập dữ liệu hay nhập luôn ngày giờ sinh của cha mẹ, vợ chồng, con cái. Mỗi người trong số đó có quyền với dữ liệu của chính mình. Trước khi nhập năm sinh của người khác vào bất kỳ app nào, ít nhất nên nói cho họ biết, và chỉ nhập phần tối thiểu như con giáp.
Dữ liệu của trẻ em cần cẩn thận hơn nữa. Ngày giờ sinh của một em bé, kèm họ tên và ảnh, nếu bị lộ sẽ theo em suốt nhiều năm. Nhiều phụ huynh vui mừng chia sẻ lên nhóm hay app xem ngày để "đặt tên hợp tuổi", "xem ngày đầy tháng", mà không nghĩ tới chuyện ai giữ những dữ liệu đó. Nếu muốn tìm hiểu tập tục, bạn dùng ví dụ giả định hoặc chỉ năm âm lịch.
Với người yêu hay người sắp cưới, việc tự ý nhập ngày giờ sinh của họ vào các trang xem tuổi, rồi đem kết quả ra bàn, có thể gây tổn thương. Chuyện hợp hay không hợp là chuyện hai người và hai gia đình nói với nhau, không nên để một trang web quyết định thay, càng không nên để trang đó giữ dữ liệu của người khác.
Lỡ nhập rồi thì làm gì
Nếu bạn đã lỡ nhập đầy đủ họ tên, ngày giờ sinh, số điện thoại vào một app hay trang xem ngày đáng ngờ, đừng hoảng. Việc đầu tiên là tìm trong app phần xoá tài khoản hoặc xoá dữ liệu, gửi yêu cầu xoá và chụp lại màn hình làm bằng chứng. Nếu đã cấp quyền danh bạ hay ảnh, vào cài đặt điện thoại thu hồi ngay, rồi gỡ app.
Việc thứ hai là đề phòng các cuộc gọi, tin nhắn lạ trong những tuần tiếp theo. Người gọi đọc đúng ngày sinh, giờ sinh của bạn không có nghĩa họ là người đáng tin; họ có thể chỉ đang đọc lại dữ liệu bạn đã nhập. Không chuyển tiền, không đọc mã xác nhận, không cài thêm ứng dụng theo hướng dẫn của người lạ, dù câu chuyện họ kể về "hạn", "ngày xấu" nghe đáng sợ đến đâu.
Việc thứ ba là kiểm lại những nơi dùng ngày sinh làm yếu tố bảo mật. Nếu mật khẩu, mã khoá điện thoại hay câu hỏi bảo mật của bạn có dính tới ngày sinh, nên đổi sang thứ khác. Với tài khoản quan trọng như ngân hàng, thư điện tử, nên bật xác thực hai lớp. Trang AI Bảo Mật có các bài chi tiết về cách làm những việc này.
Câu hỏi thường gặp
Nhập năm sinh để xem tuổi xung có nguy hiểm không?
Năm sinh hay con giáp đơn lẻ có mức rủi ro thấp, vì rất nhiều người cùng năm sinh. Rủi ro tăng lên khi năm sinh đi kèm ngày tháng, giờ sinh, họ tên và số điện thoại. Chỉ đưa con giáp là đủ cho mọi giải thích về tuổi xung.
App xem ngày bắt đăng nhập bằng tài khoản mạng xã hội có sao không?
Đăng nhập bằng mạng xã hội có thể cho app quyền đọc họ tên, ảnh đại diện, ngày sinh, danh sách bạn bè tuỳ phần bạn cho phép. Nếu app vẫn chạy khi không đăng nhập, nên dùng chế độ khách. Nếu buộc phải đăng nhập, xem kỹ màn hình cấp quyền và bỏ chọn những mục không cần.
Chatbot có nhớ ngày sinh mình đã nhập từ lần trước không?
Tuỳ chatbot và cài đặt. Một số có tính năng ghi nhớ thông tin người dùng qua các cuộc trò chuyện. Bạn nên vào phần cài đặt bộ nhớ, xem nó đang nhớ gì và xoá những thông tin cá nhân không muốn giữ lại.
Có nên dùng ngày sinh giả khi xem ngày online?
Nếu mục đích chỉ là hiểu khái niệm, dùng ví dụ giả định là hợp lý và không ảnh hưởng gì tới phần giải thích. Với dịch vụ yêu cầu khai thật vì lý do pháp lý thì không nên khai sai; nhưng app xem ngày hiếm khi thuộc loại đó.
Trang xem ngày nói dữ liệu được mã hoá an toàn thì có yên tâm không?
Mã hoá khi truyền và lưu là điều cần, nhưng không trả lời câu hỏi họ dùng dữ liệu vào việc gì, giữ bao lâu, chia cho ai. Bạn vẫn áp dụng nguyên tắc tối thiểu: không đưa thứ mà phép tính không cần.
Người thân lớn tuổi đã đưa thông tin cho một trang xem ngày, cần dặn gì?
Dặn người thân không tin vào người gọi điện đọc được ngày giờ sinh của mình, không chuyển tiền hay mua vật phẩm để "giải hạn", và gọi cho con cháu trước khi làm bất cứ điều gì người lạ đề nghị. Giúp họ xoá tài khoản trên trang đó nếu có thể.