Một app lịch vạn niên đáng cài là app tính đúng âm lịch theo giờ Việt Nam, ghi rõ tháng nhuận và can chi ngày, nói được bảng tra ngày tốt xấu lấy theo nguồn nào, không đòi quyền truy cập thừa và không dùng quảng cáo đánh lừa. Tám điểm đó kiểm được trong khoảng mười phút, trước khi bạn giao cho app việc nhắc ngày giỗ, ngày Rằm hay tra ngày cho việc lớn trong nhà.
Trên chợ ứng dụng có rất nhiều app mang tên lịch âm, lịch vạn niên, xem ngày. Đa số trông giống nhau: một ô ngày to, dòng âm lịch nhỏ bên dưới, vài dòng giờ hoàng đạo, sao tốt, sao xấu. Khác biệt nằm ở phần không nhìn thấy: app tính lịch bằng cách nào, chép bảng tra từ đâu, thu dữ liệu gì của bạn. Bài này không nêu tên app nào; nó đưa cách thử để bạn tự đánh giá bất cứ app nào đang có trong tay.
Một app lịch vạn niên thật ra gồm ba lớp
Để đánh giá đúng, bạn nên tách app ra làm ba lớp, vì mỗi lớp có cách kiểm khác nhau. Lớp thứ nhất là lớp tính lịch: ngày âm, tháng nhuận, tháng đủ hay thiếu, giờ giao tiết khí, can chi của ngày, tháng, năm. Lớp này dựa trên thiên văn và phép đếm, có một đáp án đúng cho mỗi ngày, nên kiểm được bằng cách so với nguồn tin cậy. Một app sai ở lớp này thì mọi thứ xây bên trên đều lệch theo.
Lớp thứ hai là lớp bảng tra tập tục: ngày hoàng đạo hay hắc đạo, trực gì, sao nào chiếu, ngày nào tam nương, nguyệt kỵ, tuổi nào xung. Đây là các quy tắc được ghi trong sách lịch cổ và sách chọn ngày, áp vào can chi của lớp thứ nhất. Các sách không hoàn toàn thống nhất với nhau, nên hai app có thể đều tính đúng lịch mà vẫn ghi khác nhau ở lớp này. Bài riêng về lý do các cuốn lịch ghi khác nhau trong danh mục ngày tốt xấu của trang đã phân tích kỹ phần này.
Lớp thứ ba là lớp diễn giải: những câu như "ngày tốt cho cưới hỏi, kỵ động thổ" hay đoạn bình dài về một sao nào đó. Lớp này do người làm app biên soạn hoặc chép lại, có khi do máy sinh ra. Nó không kiểm đúng sai được như lớp một, chỉ đánh giá được giọng văn và sự minh bạch: có ghi nguồn không, có doạ người đọc không. Khi chọn app, bạn đòi hỏi lớp một phải chính xác, lớp hai phải nói rõ theo nguồn nào, lớp ba phải chừng mực.
Tám điểm kiểm và cách thử từng điểm
Bảng dưới gom tám điểm theo thứ tự nên thử. Bốn điểm đầu thuộc lớp tính lịch, hai điểm tiếp theo thuộc lớp bảng tra và diễn giải, hai điểm cuối thuộc chuyện an toàn dữ liệu và trải nghiệm.
| Điểm kiểm | Cách thử nhanh | Dấu hiệu đáng lo |
|---|---|---|
| 1. Âm lịch theo giờ Việt Nam | Mở ngày 17/2/2007: theo lịch Việt Nam đó là mùng Một Tết Đinh Hợi, theo lịch tính cho giờ Bắc Kinh là ngày cuối năm cũ | App ghi 17/2/2007 là 30 tháng Chạp, tức đang dùng lịch tính theo múi giờ khác |
| 2. Tháng nhuận | Lướt qua một năm có tháng nhuận, xem app có ghi chữ "nhuận" rõ ràng ở tháng đó không | Hai tháng trùng số mà không phân biệt, hoặc thiếu hẳn một tháng |
| 3. Can chi ngày | Mở ngày 1/1/2024, ngày đó là Giáp Tý; đếm thêm 60 ngày phải lại ra Giáp Tý | Can chi ngày lệch, hoặc nhảy cóc khi sang tháng âm mới |
| 4. Tiết khí | Xem app có ghi ngày và giờ giao tiết khí, ví dụ Lập xuân thường rơi vào khoảng 3 đến 5 tháng 2 dương lịch | Chỉ ghi tên tiết khí mà không có ngày giao, hoặc ngày giao lệch xa |
| 5. Nguồn bảng tra | Tìm phần giới thiệu hay mục "về ứng dụng" xem có nói bảng tra theo sách hay trường phái nào | Không có một dòng nào về nguồn, chỉ có lời khẳng định "chính xác tuyệt đối" |
| 6. Giọng diễn giải | Đọc lời bình của vài ngày bị ghi là xấu | Lời lẽ doạ dẫm, gợi ý mua vật phẩm hay liên hệ "thầy" để hoá giải |
| 7. Quyền truy cập | Xem danh sách quyền app xin khi cài và trong phần cài đặt của máy | Xin danh bạ, tin nhắn, micro, ảnh hoặc quyền trợ năng mà không giải thích |
| 8. Quảng cáo và gói trả phí | Dùng thử mười phút, bấm qua lại vài màn hình | Quảng cáo toàn màn hình có nút đóng giả, gói trả phí tự gia hạn mà không báo rõ |
Hai mốc ở điểm 1 và điểm 3 đã được đối chiếu bằng phép tính âm lịch theo kinh tuyến 105 độ Đông và phép đếm vòng 60 ngày. Nếu muốn thử thêm, bạn chọn bất kỳ ngày nào đã biết chắc từ lịch giấy của năm hiện hành để so, thay vì tin vào một con số trên mạng không rõ nguồn.
Thử một app mới trong mười phút
Quy trình dưới đây dành cho lúc bạn vừa tải một app về hoặc đang phân vân giữa hai app. Bạn chỉ cần một tờ lịch bloc giấy của năm nay, hoặc một nguồn lịch bạn đã tin dùng lâu, để làm mốc so sánh.
- Trước khi bấm cài, đọc phần mô tả và danh sách quyền trên chợ ứng dụng; app lịch mà xin quyền đọc danh bạ hay tin nhắn thì dừng ngay ở bước này.
- Mở app, từ chối mọi quyền không liên quan đến việc hiển thị lịch và gửi thông báo; app vẫn chạy bình thường thì quyền đó vốn không cần.
- Chọn ba ngày để so với lịch mốc: một ngày bất kỳ trong tháng này, mùng Một Tết năm nay, và một ngày trong tháng nhuận gần nhất nếu có. Ba ngày phải khớp cả ngày âm lẫn can chi.
- Thử hai mốc ở bảng trên: 17/2/2007 và 1/1/2024. Đây là hai phép thử nhanh cho múi giờ và vòng can chi.
- Mở một ngày bị app ghi là xấu và đọc kỹ lời bình. Ghi lại cảm giác của bạn: đọc xong thấy hiểu thêm hay thấy lo.
- Tạo thử một lời nhắc ngày giỗ theo âm lịch, xem app có cho chọn lặp lại theo ngày âm hằng năm và xử lý tháng nhuận ra sao.
- Bấm qua lại khoảng năm phút để xem tần suất và kiểu quảng cáo; nếu có chỗ bấm nhầm là mở trang mua hàng hay đăng ký gói, coi đó là điểm trừ nặng.
Một app qua được cả bảy bước thì có thể yên tâm giao việc nhắc ngày. Một app trượt ở bước ba hoặc bước bốn thì dù giao diện đẹp đến đâu cũng không nên dùng để tra ngày cho việc quan trọng trong nhà.
Quyền truy cập: app lịch cần gì và không cần gì
Thông báo: cần. Đây là quyền chính đáng nhất, vì giá trị lớn nhất của app lịch âm là nhắc bạn trước ngày giỗ, ngày Rằm, mùng Một. Bạn vẫn nên vào phần cài đặt của app để tắt các loại thông báo quảng bá, chỉ giữ thông báo nhắc ngày.
Lịch của máy: tuỳ. Một số app cho đồng bộ sự kiện âm lịch sang ứng dụng lịch có sẵn trên điện thoại. Quyền này hợp lý nếu bạn dùng tính năng đó; nếu không, cứ từ chối, app vẫn hiển thị lịch riêng của nó.
Vị trí: hiếm khi cần. Chỉ cần nếu app tính giờ mặt trời mọc, lặn theo nơi bạn ở. Âm lịch Việt Nam tính chung cho cả nước theo một múi giờ, nên app không cần biết bạn đang ở Lào Cai hay Cà Mau để ghi ngày âm.
Danh bạ, tin nhắn, ảnh, micro: không cần. Không có chức năng lịch nào đòi đọc danh bạ hay tin nhắn. App xin các quyền này thường để thu dữ liệu quảng cáo, hoặc tệ hơn. Nếu app tự nhận là có tính năng "gửi lời mời cho người thân", bạn vẫn có thể chia sẻ bằng nút chia sẻ của hệ điều hành mà không cấp quyền danh bạ.
Quyền trợ năng: dấu hiệu nguy hiểm. Quyền trợ năng cho phép app đọc và điều khiển màn hình của các app khác. App lịch không có lý do gì để xin quyền này; gặp yêu cầu như vậy thì gỡ app ngay, nhất là trên máy của người lớn tuổi.
Lớp diễn giải: đọc lời bình như đọc tư liệu, không như lời phán
Phần lớn người dùng mở app lịch vạn niên không phải để xem ngày âm, mà để đọc dòng "nên làm, không nên làm" của ngày hôm đó. Đây cũng là lớp dễ gây hiểu lầm nhất. Các khái niệm như hoàng đạo, trực, nhị thập bát tú là di sản lịch pháp và tập tục, có lịch sử và quy tắc riêng, nhưng không có bằng chứng khoa học nào cho thấy chúng quyết định kết quả của một việc. Một app tử tế trình bày chúng như thông tin tham khảo, ghi rõ theo nguồn nào, không biến một dòng "kỵ xuất hành" thành lời cảnh báo tai hoạ.
Cách đánh giá đơn giản là đọc lời bình của ba bốn ngày bị ghi là xấu. Nếu lời văn dừng ở mức "theo sách lịch cổ, ngày này được coi là không hợp cho việc A", đó là giọng tư liệu. Nếu lời văn chuyển sang "ngày đại hung, làm việc lớn ắt gặp hoạ, nên liên hệ để được tư vấn hoá giải", đó là giọng bán hàng mượn tập tục. App dạng sau không chỉ gây lo lắng vô cớ mà thường dẫn tới các dịch vụ thu tiền; danh mục về chiêu "chọn ngày" thu tiền của trang có bài riêng về cách nhận diện.
Một điểm nữa cần để ý là lời bình có mâu thuẫn với chính bảng tra của app không. Có app ghi ngày hoàng đạo ở một màn hình nhưng lời bình lại nói ngày xấu, do hai phần được chép từ hai nguồn khác nhau mà không ai rà lại. Gặp mâu thuẫn kiểu này, bạn biết lớp diễn giải của app được làm cẩu thả và nên đọc nó với khoảng cách lớn hơn.
App có gắn chatbot: thêm được gì, cần cẩn thận gì
Ngày càng nhiều app lịch gắn thêm một ô trò chuyện để người dùng hỏi "ngày mai có tốt để khai trương không" hay "tuổi Mão nên dọn nhà ngày nào tháng tới". Phần trò chuyện này có thể hữu ích khi nó giải thích khái niệm: trực Thành là gì, vì sao ngày này bị ghi là nguyệt kỵ. Nó kém tin cậy hơn khi tự tính toán, vì mô hình ngôn ngữ không tự mở lịch mà đoán ra câu trả lời có vẻ hợp lý. Bài về cách chatbot xem ngày hoạt động trong cùng danh mục này giải thích kỹ cơ chế đó.
Khi app có chatbot, bạn kiểm thêm hai điều. Thứ nhất, câu trả lời của chatbot có khớp với chính trang lịch của app không: hỏi can chi của hôm nay rồi so với màn hình ngày. Nếu chatbot nói một đằng, trang lịch ghi một nẻo, nghĩa là chatbot không lấy số liệu từ bộ tính lịch của app. Thứ hai, chatbot hỏi bạn những gì: một câu hỏi về ngày cưới không cần họ tên đầy đủ, số điện thoại hay ảnh chân dung. Nếu ô trò chuyện liên tục gợi ý để lại số điện thoại để "chuyên gia gọi lại", đó là kênh bán dịch vụ, không phải công cụ tra lịch.
Khi nào nên gỡ một app lịch đang dùng
App lịch thường nằm trên máy rất lâu, nhất là máy của cha mẹ, ông bà. Vài dấu hiệu dưới đây cho thấy đã đến lúc thay app khác, dù bạn đã quen giao diện.
- Sau một lần cập nhật, app xin thêm quyền mới không liên quan đến lịch, như danh bạ hay quyền hiển thị trên các app khác.
- Quảng cáo xuất hiện cả khi không mở app, trên màn hình khoá hay giữa lúc dùng app khác.
- Ngày âm hoặc can chi trên app lệch với lịch giấy năm nay mà nhà phát triển không sửa sau nhiều tuần.
- Lời bình ngày càng nhiều chữ doạ, kèm nút dẫn sang mua vật phẩm hay đặt lịch tư vấn trả phí.
- App lâu không được cập nhật trong khi hệ điều hành đã đổi nhiều phiên bản, khiến thông báo nhắc ngày lúc có lúc không.
- Có khoản trừ tiền lạ trên tài khoản cửa hàng ứng dụng mà bạn không nhớ đã đăng ký.
Trước khi gỡ, nhớ chép lại danh sách ngày giỗ và ngày nhắc đã nhập trong app, vì nhiều app không cho xuất dữ liệu. Ghi ra giấy hoặc sang ứng dụng ghi chú là đủ; danh mục ngày giỗ, ngày lễ trong gia đình của trang có hướng dẫn lập bảng ngày giỗ dùng nhiều năm.
Câu hỏi thường gặp
App lịch vạn niên miễn phí có đáng tin bằng app trả phí không?
Độ chính xác của lớp tính lịch không phụ thuộc vào việc trả tiền; nhiều app miễn phí tính âm lịch đúng hoàn toàn. Khác biệt thường nằm ở quảng cáo và tính năng phụ. Bạn đánh giá bằng tám điểm kiểm như nhau cho cả hai loại, không mặc định app trả phí thì chính xác hơn.
Vì sao hai app đều tính đúng ngày âm mà ghi giờ hoàng đạo khác nhau?
Giờ hoàng đạo và nhiều mục tốt xấu khác thuộc lớp bảng tra, phụ thuộc sách nguồn và cách chọn mốc tháng của từng nhóm làm lịch. Hai app chép từ hai nguồn khác nhau thì kết quả khác, dù phần ngày âm giống hệt. Đó không nhất thiết là lỗi tính.
Có cần app ghi cả giờ giao tiết khí không?
Nên có, vì nhiều mục trong lịch vạn niên như trực của ngày hay tháng theo tiết khí đổi đúng vào lúc giao tiết. Một app chỉ ghi tên tiết khí mà không ghi ngày giờ giao cho thấy bộ tính lịch sơ sài hơn, và ngày sát lúc giao tiết dễ bị ghi sai.
Âm lịch trên app có cần chỉnh theo tỉnh thành nơi mình ở không?
Không. Âm lịch Việt Nam được tính thống nhất theo giờ chính thức của cả nước, nên ở Hà Nội hay Cần Thơ thì ngày âm vẫn như nhau. Chỉ những phần như giờ mặt trời mọc, lặn mới thay đổi theo nơi ở.
App lịch trên máy của cha mẹ hiện quảng cáo đáng ngờ thì xử lý thế nào?
Trước hết kiểm xem quảng cáo đến từ app lịch hay từ một app khác đã được cấp quyền hiển thị đè. Sau đó thu hồi các quyền thừa, tắt thông báo quảng bá, và nếu vẫn còn thì chép lại dữ liệu ngày giỗ rồi thay app khác. Dặn cha mẹ không bấm vào quảng cáo mời nhận quà hay cài thêm ứng dụng.
Dùng lịch có sẵn của điện thoại thay cho app lịch vạn niên được không?
Được, nếu bạn chỉ cần xem ngày âm và nhắc ngày giỗ, với điều kiện kiểm âm lịch tích hợp có tính theo giờ Việt Nam hay không. Phần bảng tra ngày tốt xấu thì lịch có sẵn thường không có. Danh mục đổi ngày âm dương của trang có bài riêng về cách bật âm lịch trên điện thoại.